UNED 2
Y Cymeriadau 
Willy Loman
Manwerthwr (salesman) sy’n heneiddio. Mae’n dioddef o iselder a phryder wrth i’w yrfa ddirywio, ac o ganlyniad i’r berthynas gyda’i fab hynaf Biff waethygu, a’r ffaith iddo gael perthynas gyda menyw arall. Wrth i’r ddrama barhau mae Willy yn methu â gwahaniaethu rhwng y presennol a’r atgofion sydd ganddo o’i orffennol.
Linda Loman
Gwraig Willy. Mae’n gefn i Willy ac yn derbyn yr her i uno’r teulu. Mae’n amddiffyn Willy hyd ei heithaf, hyd yn oed os bydd hyn yn golygu ei bod yn cyfawnhau ei ffantasiau a’i bod yn anwybyddu ei ymddygiad hunanladdol.     
Biff Loman
Mab hynaf Willy a Linda. Heb weld Willy ers 15 mlynedd, ac yn y cyfamser nid yw wedi dal gafael ar waith sefydlog. Ef yw’r unig aelod o’r teulu sy’n gwybod am berthynas Willy gyda’r fenyw. Oherwydd hyn mae’n casau ei dad yn ddwys.
Happy Loman
Mab ifanca’r teulu ac yn ferchetwr. Mae ganddo waith, ond mae’n gorbwysleisio ei statws.
Ewyrth Ben
Brawd hyn Willy. Enillodd ffortiwn yn jwngwl yr Affrig pan oedd yn 21ain oed. Unwaith, fe gynigodd waith i Willy yn Alaska. Yn y ddrama, mae Ben dim ond yn ymddangos ym mreuddwydion a ffantasiau Willy.
Charley
Ffrind bore oes i’r teulu Loman. Mae Charley yn benthyca arian yn wythnosol i Willy ac mae’n cynnig swydd iddo yn gyson. Er bod Charley yn ffrind gwironeddol iddo, mae Willy yn genfigennus ohono. Mae’n ymddangos yn y presennol o fewn y ddrama yn ogystal ag ym mreuddwydion ffantasiol Willy.

Bernard
Mab Charley. Yn gyfrifol am helpu Biff gyda’i waith ysgol drwy gynnig atebion iddo, fe gynorthwyodd e gyda’i adolygu er mwyn iddo gael graddau da yn ei arholiadau, er bod Willy a Biff yn ei feirniadu. Erbyn hyn mae’n gyfreithiwr llwyddiannus. Mae ef hefyd yn ymddangos yn y presennol o fewn y ddrama yn ogystal ag ym mreuddwydion Willy.
Y fenyw
Cyngariad Willy gafodd berthynas gydag e yn Boston sawl blwyddyn ynghynt. Biff a’i darganfyddodd yn dod allan o’r ystafell ymolchi tra’r oedd yn ymweld â Willy. Mae’n ymddangos ym mreuddwydion a ffantasiau Willy yn unig, ond wrth i’r ddrama ddatblygu, mae Willy yn cael anhawster gwahaniaethu rhwng ei atgofion o’r fenyw a’i atgofion o Linda.
Howard Wagner
Bos cyfredol Willy. Yn gyfrifol am dynnu cyflog sefydlog Willy a’i roi ar gyflog comisiwn yn unig. Yn hwyrach yn y ddrama, fe sy’n gyfrifol am ei ddiswyddo hefyd. Dyn busnes calongaled yw Howard sydd ddim yn poeni bod Willy wedi gweithio i’w dad a’i fod wedi rhoi enw iddo yn blentyn.
Jenny
Ysgrifenyddes Charley.
Stanley
Gweinydd.
Miss Forsythe a Letta
Puteiniaid ifanc.

Pan ddechreuodd Miller ysgrifennu’r ddrama “Diwedd Dyn Bach”, ei fwriad oedd cyflwyno drama oedd yn torri tir newydd : drama lle gellir gweld y presennol a’r gorffennol law yn llaw â’i gilydd. Gosododd ei ddrama y tu fewn i ben person er mwyn i’r digwyddiadau esblygu. Y teitl gwreiddiol a roddwyd iddi oedd “The Inside of his Head” - mae hyn yn esbonio’r strwythur, oherwydd bwriad Miller oedd cyflwyno y presennol a’r gorffennol yn cyd redeg ochr yn ochr â’i gilydd. 
Tasg 1  
Mae’n bwysig deall felly y golygfeydd sy’n digwydd yn y presennol a’r rhai sy’n digwydd y tu mewn i ben Willy.

•	Wrth ddarllen y golygfeydd hynny, gwnewch nodyn o’r hyn sy’n digwydd cyn yr ôl fflachiad. Beth sy’n promptio, annog Willy i ymddwyn fel hyn? Efallai mai enw neu ddelwedd ydyw?
•	Sut mae ei ymddygiad yn effeithio ar y cymeriadau eraill?
•	Sut mae Miller yn dychwelyd i’r presennol?
•	Pa effaith mae hyn yn ei gael ar Willy?

Wrth wneud yr ymchwil uchod, mae’n amlwg bod Willy yn actio allan yr hyn mae am ei glywed, yr hyn mae am ei gofio, ac efallai nid y gwirionedd bob tro

Edrychwch eto ar yr olygfa hon – Tudalen 29.
 “ Ble aethoch chi’r tro ma dad?” (Biff)  hyd at waelod Tudalen 30.
Edrychwch yn arbennig ar gymeriad Willy. Sut byddai actor yn medru defnyddio’r llais yn effeithiol i bortreadu’r darn? 

Ystyriwch y canlynol ; 
•	Tôn y llais
•	Pwyslais ar eiriau penodol
•	Cryfder y llais
•	Y seibiadau
•	Yr uchafbwyntiau
•	Tempo y llais

Gallwch arbrofi gyda’r ddau ddarn hir os y mynnwch. Ar Dudalen 29 “Mi ddeudodd bore da………” lle mae Willy yn amlwg yn mwynhau adrodd am ei siwrnai busnes i’r bechgyn, a Tudalen 30 “Chdi a Hap a finna…….”. 
(GWELER TAFLEN DISGYBL 9 FEL ENGHRAIFFT)
Ychwanegwch ble byddech yn rhoi seibiadau, pwyslais ar eiriau, newid tempo, newid tôn a’r uchafbwyntiau yn y darnau yma.
Ewch ymlaen wedyn (mewn grŵpiau o 3 ) i lwyfannu’r olygfa gan roi sylw arbennig i  ;
•	Lleisiau’r cymeriadau
•	Tempo – amseru’r darn
•	Y rhyngweithio rhwng y cymeriadau – pellter ac agosatrwydd/ffocws llygaid
•	Y symudiadau – ystum, osgo, cerddediad, mynegiant wynebol 

(GWELER TAFLEN DISGYBL 10)

Wedi i chi symud ac ymarfer y darn, trafodwch y canlynol : 
•	Beth yn eich tŷb chi sy’n digwydd i Willy?
•	Beth yw ei ofnau?
•	Pam mae’n ymddwyn fel hyn?

Tasg 2
Edrychwch nawr ar olygfa arall lle mae’r awyrgylch yn hollol wahanol.
Tudalen 135 – “ Wnest ti blanni’r hada, nghariad i?”  hyd ddiwedd Tudalen 137 – “a dw i wedi cael llond bol !”.

Sut byddai’r actor sy’n portreadu Willy yn medru amrywio ei lais yn y darn yma?
Rhowch ystyriaeth i’r canlynol  : 
•	Tôn y llais
•	Traw y llais
•	Tempo’r llais
•	Y seibiadau
•	Uchafbwyntiau
(GWELER TAFLEN DISGYBL 9 UNWAITH ETO) 

Cofiwch bod awyrgylch y darn yn hollol wahanol i’r olygfa ddiwethaf. Mae Willy yn llawn rhwystredigaeth, yn methu rhesymu na wynebu’r gwirionedd pan mae Biff yn ei herio gyda’r tiwb rwber. 
Gallwch (mewn grŵp) symud y darn gan gofio bod Biff, Willy a Linda yn ganolbwynt i’r olygfa. Mae’r tensiynau yn uchel ac mae’r awyrgylch yn drydanol.

Ceisiwch arbrofi gyda’r : 
•	Gwagle
•	Y rhyngweithio
•	Yr agosatrwydd a’r pellter rhwng y cymeriadau
•	Perthynas y cymeriadau â’r set, offer llwyfan a’r props

Wrth ymarfer y darn, gallwch ystyried sut a ble bydda’r tensiynau ar eu huchaf yn yr olygfa. 

Gallwch hefyd gyfnewid rôl er mwyn cael cyfle i bortreadu cymeriadau gwahanol. Os ydych yn gwerthuso gwaith eich gilydd, yna ystyriwch ;
•	dehongliad yr actor o’r darn
•	llais yr actor
•	symud yr actor
•	rhyngweithio
•	pwer i ennyn sylw cynulleidfa
 Gallwch osod targedau hefyd. 
(GWELER TAFLEN DISGYBL 11)

Cymeriadau unigol   
Mae Miller yn rhoi dyfnder a manylder i bob un cymeriad o fewn ei ddrama, hyd yn oed Stanley y gweinydd. Mae ganddynt eu cymhelliant, eu bwriadau a’u rhywystrau ym mhob golygfa.

Tasg 3
Edrychwch ar olygfa benodol, er enghraifft yr olygfa gyntaf rhwng Linda a Willy, a gofynnwch y cwestiynau canlynol  : 
•	Beth mae Willy eisiau wrth Linda?
•	Beth mae e eisiau cyflawni yn y darn?
•	Beth sy’n rhwystro Willy i gael y pethau yma? 

Sut byddai’r uchod wedyn yn effeithio ar eich portread o’r cymeriad gan gadw’r wybodaeth yma yn eich cof? Er mwyn cyfoethogi eich portread, gallwch gyfeirio at gyfnod neu adeg yn eich bywyd personol pan oedd gennych gymhelliant cryf. 
(GELLIR DEFNYDDIO TAFLEN DISGYBL 12)
Er enghraifft, yr ydych yn dychwelyd adre ac wedi derbyn canlyniadau gwael mewn prawf neu arholiad pwysig. Yr ydych wedi methu’r prawf sawl tro ac mae hyn yn eich rhwystro rhag symud ymlaen yn eich gyrfa (efallai eich bod yn hyfforddi i fod yn feddyg, yn ddeintydd neu’n filfeddyg). Yr ydych yn siomedig a blinedig a braidd yn ddigalon. Mae aelod o’ch teulu yn trio eich cysuro ac yn ceisio codi eich calon ond nid yw hyn yn profi’n llwyddiannus iawn. Gallwch ddefnyddio’r Sedd Boeth fel ymarfer i ddatblygu cymeriadau. 
Mewn parau :- 
Ystyriwch sut y byddech yn dymuno i’r gynulleidfa deimlo wrth edrych ar yr olygfa?
•	Pa awyrgylch sydd yma?
•	Beth yw eich cymhelliant?
•	Byddai creu sefyllfaoedd byrfyfyr yn eich helpu i ddeall y cymeriadau’n well. 
•	Er enghraifft, byrfyfyrio golygfa rhwng Biff (cyfoes) a Willy (cyfoes) yn trafod dymuniadau’r tad i wella dyfodol ei fab. Gallwch feddwl am swydd sy’n cyfateb i swydd Willy heddiw. Beth fydda’r tad eisiau i’w fab ei gyflawni er mwyn bod yn gyfoethog? Yn llwyddiannus? Yn boblogaidd? Yn hapus?

Mae breuddwydion Willy wedi chwalu ond mae’n ceisio byw ei freuddwyd drwy fywyd ei fab.   

Linda 
Mae Linda yn gymeriad cymhleth. Mae’n ymddangos o dan fawd Willy ac wedi’i dominyddu’ n llwyr gan ei gwr. Mae’n gwrthod sôn oddi wrtho am y beipen rwber sydd wedi’i guddio ac sydd yn arwydd bod ei gwr yn ystyried hunanladdiad. Yn ystod y cyfresi breuddwydiol, mae’n ymddangos fel gwraig tŷ gofalus a chariadus, yn golchi a trwsio sanau (er bod Willy yn rhoi sanau i ffwrdd i’w gariad). Nid oes unrhyw arwydd yn y ddrama bod Linda yn ymwybodol o anffyddlondeb Willy. Mae’n amddiffyn Willy yn chwyrn o flaen ei feibion ac yn gweld bai eu bod ddim yn ei barchu a’i edmygu fel y mae hithau. Dywed Miller amdani…… 
“Of course she’s a woman of that particular era….. She sees her function as serving as a silent, behind-the-scenes controller. It’s very important to understand that Linda is aware of the real story from the moment the curtain goes up. She knows Willy is suicidal, and when you’re living with a suicidal person, you tread very carefully…….On the other hand, when Linda’s alone with her sons, we can see the power of her feelings……. I regard Linda as very admirable”
Pan mae Willy yn dychwelyd adre o’r gwaith, mae Linda yn tynnu ei esgidiau, a pan mae’n gadael y tŷ, mae’n ei atgoffa am ei hances, ei sbectol ac yn dweud wrtho i fod yn ofalus o’r subway.

Edrychwch ar y darn pan mae Linda yn siarad gyda Biff ar Dudalen 55 -  “ na fedri di ddim dwad…..” hyd at  “ond…”.
Ystyriwch pa gyngor byddech yn ei roi i actor sy’n chwarae rhan Linda yn y darn yma? Rhowch sylw i’r llais i ddechrau ac yna i’r symudiadau, yr ystum ac osgo corfforol. Gallwch hefyd ystyried y darn gan Linda ar Dudalen 60 o’r ddrama. 

Happy a Biff
Mae’r enwau yn awgrymu mai enwau ffug ydynt - roedd enwau tebyg gan arwyr stripiau comic nôl yn y 1930au mewn papurau newydd yn yr Amerig. Mae’r enwau yn symboli agweddau arwrol a gwerthoedd aruchel mewn person, ond eto agweddau cartŵn ydynt. Mae Happy yn ceisio ennyn sylw ei dad drwy’r amser drwy ddweud ei fod yn llwyddiannus ac yn boblogaidd, ond, yn y bôn, merchetwr ydyw. Fel ei dad, mae’n dwyllwr ac yn gelwyddgi. Nid yw’n deall tristwch a siomedigaeth ei dad, nag yn dymuno ei helpu. Mae Biff hefyd fel ei frawd yn ansefydlog ac yn defnyddio merched pan bod angen. Tra’n fachgen, roedd yn arwr peldroed, capten y tim ac yn hynod o boblogaidd. Disgwyliodd y byddai llwyddiant yn dod yn hawdd iddo, ond fe’i siomwyd. Serch hynny, ei siom fwyaf oedd sylweddoli anffyddlondeb ei dad. Mae Biff yn caru ac yn parchu ei fam ac nid yw’n medru maddau i Willy am ei thwyllo. 

Serch hynny, twyllwr yw ef hefyd. Mae’n twyllo mewn arholiadau, mae’n dwyn pel droed ac mae Willy yn annog Biff i ddwyn defnyddiau o ganolfan adeiladu gerllaw. Mae’n cael ei garcharu am ddwyn siwt ac yn dwyn sgrifbin Bill Oliver.
(GWELER TAFLEN DISGYBL 12A)
Gadawodd cartref i weithio ar fferm, ond y gwir rheswm yw ei fod yn dymuno torri’r cysylltiad gyda’i dad. Dylai actor sy’n portreadu Biff ddeall y datblygiad yn ei gymeriad drwy’r ddrama. Mae Biff yn newid o fod ar goll i fod yn fwy cyfrifol. Mae’r ddau frawd ar goll, ond mae Biff wedi colli mwy o hunanhyder na’i frawd ac yn fwy ansicr o’i hunan. 
Gwnewch restr o bethau cyffredin a’r gwahaniaethau rhwng y ddau gymeriad. Gallwch edrych ar yr olygfa gyntaf rhwng y ddau yn Act 1 pan maent yn yr ystafell wely er mwyn deall y berthynas ychydig a chael darlun clir o’r ddau frawd.

         Biff                                                                                      Happy

Lluniwch restr o’r dyfyniadau sy’n tanlinellu eu hofnau a’u hansicrwydd : 

Tasg 1
Edrychwch nawr ar Olygfa o’r gorffennol, Tud 27- 32, a sylwch sut mae eu hystumiau, eu hosgo a’u lleisiau yn wahanol neu’n debyg i’r Biff hŷn a’r Happy hŷn.
Gallwch gynnal ymarferion megis y Sedd Boeth er mwyn holi’r Biff a Happy ifanc a hŷn a rhoi mwy o gnawd i’r cymeriadau. 

Tasg Byrfyfyrio
Gallwch greu golygfa mewn swyddfa rhwng Biff a seicolegydd neu Happy a seicolegydd yn holi cwestiynau megis :
1)	Beth yw eich cof cyntaf am eich plentyndod?
2)	Oeddech chi’n hapus pan oeddech yn tyfu i fyny? Pam?
3)	Beth oedd eich ofnau wrth dyfu i fyny? Pam?
4)	Ydych chi’n cofio ryw ddigwyddiad doniol o’ch plentyndod?
5)	Oeddech chi yn caru eich tad?
6)	Sut berthynas sydd rhyngddoch chi â’ch tad erbyn hyn?
7)	Ydych chi’n edmygu eich tad?
8)	Oes unrhyw freuddwydion gennych chi?
9)	Sut berthynas sydd rhyngddoch chi â’ch brawd?
10)	Pam mae eich tad eisiau cyflawni hunanladdiad a sut mae hyn yn gwneud i chi deimlo?

Gallwch ychwanegu eich cwestiynau eich hunain.

Willy Loman
Dyn cyffredin ydyw - (Loman) - a dyna ei apêl. Yr ydym yn medru uniaethu ag ef. Mae’n gwneud cyfres o gamgymeriadau, yn gwneud penderfyniadau anghywir ac mae’n medru bod yn greulon iawn i’r rhai a’i carai fwyaf.
Ar adegau eraill, mae’n eofn a dewr, yn mentro ac yn ferthyr i’w deulu. Mae’r cyfuniad yma ohono yn ei wneud yn gymeriad hynod ddiddorol a deniadol. Mae’n medru cyffwrdd ein emosiynau – yn ein gwylltio ar adegau, ac yna yn medru tynnu deigryn o’n llygaid. Mae’n anghyson ac yn gyfuniad o werthoedd a delfrydau gwahanol yn debyg i bob person arall. Yn wir, mae’n debyg i’r natur ddynol i gyd. 

Tasg 1 (GWELER TAFLENNI DISGYBL 13 & 14)
Edrychwch ar yr Olygfa pan mae Willy yn cyfaddef ei ofnau i’w wraig, Linda. Mae’n ymwybodol bod ei gydweithwyr yn gwneud hwyl am ei ben. Sylwer sut mae Linda yn ceisio ei annog a’i gefnogi : 
Tudalen 35 – Willy “O, mi fydda i’n rhoi’r farwol…..”
Tudalen 36 – Linda “ Y mwya golygus”
Pa gyngor byddech yn ei roi i’r ddau actor yn yr olygfa? Ystyriwch y gwaith blocio, symudiadau’r cymeriadau, eu hystumau a’u hosgo. Mae’r llais hefyd yn allweddol i ddal emosiynau a thensiynau’r darn. Byddai rhaid i chi arbrofi gyda’r darn cyn penderfynu ar lefelau, tôn, traw a thempo’r llais ar adegau gwahanol. Ystyriwch hefyd y seibiadau a’r pwyslais y byddech yn roi ar ambell i air. 
Serch hynny, er bod Linda yn hynod o gefnogol i’w gŵr, mae yntau yn cael perthynas gyda menywod eraill. Ei reswm dros hyn yw’r ffaith ei fod yn unig – ond y ffaith syml yw ei fod yn methu cyfathrebu gyda’i deulu. Mae’n anodd cydymdeimlo â Willy yn y golygfeydd hyn.
Tudalen 37 hyd 38 o “Mi? Orfodaist ti mohona i………….”  hyd at “O…….Willy”. 

Tasg 2 (GWELER TAFLENNI DISGYBL 15 & 16)
Gallwch arbrofi gyda’ch syniadau eich hun ynghylch llwyfannu’r golygfeydd yma. Trafodwch eich syniadau ynghylch : 
a)	gwisgoedd y cymeriadau
b)	lleoliad yr olygfa ar y llwyfan a’r math o set a ddefnyddir gan gofio bod dim oedi i fod wrth symud o un lleoliad i’r llall 
c)	goleuo’r darn
ch) deunydd o bropiau

Tasg 3
Mae Willy yn chwilio a chwilio am lwyddiant ac yn holi Bernard a Ben sut mae modd ei gyflawni. Edrychwch ar Dudalen 87 a darllennwch y monolog sydd gyda Willy.
“Sbia ar yr hogyn yma…” hyd at Dudalen 88 “Ond mae o yma”  
(GWELER TAFLEN DISGYBL 17)
Torrwch y darn yn bedwar rhan, yna ewch drwy bob rhan gan ystyried y llais ac  ychwanegwch seibiadau. Yna tanlinellwch y geiriau byddech yn eu pwysleisio ac arbrofwch gyda lefelau’r llais. 
•	Cyflwynwch y darn yn dawel ac yn araf, mewn arddull breuddwydiol
•	Cyflwynwch y darn yn uchel a chyflym, yn llawn cyffro
•	Cyflwynwch y darn gan ddefnyddio elfennau o’r ddau
•	Pa ddehongliad ry’ch chi’n ei gredu oedd fwyaf llwyddiannus? Gallwch ofyn i aelod o’r dosbarth wrando arnoch chi a chynnig cyngor am eich dehongliadau? 

Tasg 4  (GWELER TAFLENNI DISGYBL 18 & 19)
Lluniwch restr o freuddwydion Willy : y pethau mae’n dyheu amdanynt, y pethau mae e am eu cyflawni. Dewisiwch y dyfyniadau i gefnogi eich dewis. Wedi i chi lunio’r rhestr, ydych chi’n medru uniaethu â’r breuddwydion hyn? 
•	Beth yw eich breuddwydion am llwyddiant gyrfaol?
•	Pa fath o fywyd y byddech yn dymuno cael yn deuluol yn y dyfodol?
•	 Ydy arian yn bwysig mewn bywyd? Gallwch drafod hyn mewn grŵpiau

Edrychwch ar Daflen Disgybl 20 ac ewch ati i ymchwilio.
(GWELER TAFLEN DISGYBL 20)