UNED 1
Cyfarwyddo

Mae mynd ati i geisio cyfarwyddo’r ddrama hon yn dipyn o gamp. Mae’n rhaid ystyried nifer fawr o bethau. Y peth pwysicaf fydd siap eich llwyfan. 

(i)         Mae nifer o leoliadau – tŷ’r Lomans, yr iard gefn, ystafell mewn gwesty, swyddfa Howard Wagner, tŷ bwyta.

(ii)       Mae’n rhaid i’r newidiadau o un olygfa i’r llall fod yn syml a di-ffws, er enghraifft symud y bechgyn, Biff a Happy, o’r presennol (lle maent yn eu stafelloedd gwely) i’r olygfa yn y gorffennol gyda Willy.

(iii)	Mae’r newid mewn gwisgoedd y cymeriadau yn gorfod digwydd yn gyflym a slic, yn enwedig rhwng golygfeydd y presennol a’r gorffennol.

(iv)	Mae amseroedd o’r dydd yn newid o un olygfa i’r llall a dylid ystyried hyn wrth oleuo. Hefyd, mae awyrgylch amrywiol i’r golygfeydd sydd hefyd i’w hystyried wrth feddwl am gryfder, y deunydd o liwiau a’r math o lampau i’w defnyddio. 

(v)	Byddai’n rhaid ystyried dodrefn, eu cyfnod, eu cyflwr, eu lliw a’u gosodiad ar y llwyfan. Sut byddech fel cyfarwyddwr yn dewis celfi’r swyddfa? Mae Willy yn awgrymu yn y ddeialog bod ei gartref yn cael ei fygu gan adeiladau. Sut byddech yn medru awgrymu hyn yn effeithiol? Mae’r olygfa olaf hefyd yn gorfod awgrymu bod y cymeriadau mewn mynwent, yn edrych ar fedd Willy. Eto mae hyn yn her i unrhyw gyfarwyddwr. 

Y Llwyfannu

Mae llwyfaniad y ddrama yn bwysig er mwyn sefydlu’r effeithiau oedd Arthur Miller yn gofyn amdano. Mae’r llwyfaniad yn gyfuniad o’r naturiolaidd – celfi a phropiau o’r cyfnod – law yn llaw â chyfres o freuddwydion annaturiol iawn. Mae cyfarwyddiadau llwyfan Miller yn awgrymu ei fod am greu awyrgylch yn debyg i “breuddwyd yn tarddu o realiti”. Nid yw’r ddrama wedi’i rannu’n fwriadol i actau er mwyn i’r golygfeydd lifo’n esmwyth o un i’r llall. Pan mae Willy yn sydyn yn siarad gyda pherthynas sydd wedi hen farw, dylai greu sioc ymysg y gynulleidfa ac hefyd fod yn ddilyniant o’r sgwrs flaenorol. Mae hyn i fod i awgrymu bod y gynulleidfa yn dystion i stad feddyliol bregus Willy. Defnyddir golau fel arfer i greu’r trawsnewidiadau hyn. Bydd y llwyfan hefyd yn cael ei ddefnyddio ar gyfer lleoliadau gwahanol, ac mae hyn fod i symboli adegau ym mywyd Willy a sefyllfaoedd gwahanol.

Mae modd dadlau felly bod hi’n anodd i unrhyw gyfarwyddwr newid set a syniadau Miller heb golli ystyr y ddrama. Sylwch ar y disgrifiadau manwl a roddir ar gychwyn y ddrama ar dudalennau 8 a 9.

•	Cyfeiriadau at oleuo – glas blaen llwyfan ac oren o amgylch y tŷ

•	Celfi realistig ac ond ychydig ohonynt

•	Ystafelloedd ar lefelau gwahanol

•	Ffenestri

•	Estyniad hanner cylch

•	Blociau o fflatiau

      (GWELER TAFLEN DISGYBL 1)

Mewn Parau  :  Tasg 1 Cyfarwyddo

Gwnewch gynllun llawr bras o’r set sy’n cael ei ddisgrifio gan Arthur Miller. Gallwch osod y set i ddechrau ar lwyfan proseniwm. Yna ewch ati i’w newid gan ail osod y celfi llwyfan a’r offer ar lwyfan siap gwahanol. 
(GWELER TAFLEN DISGYBL 2) er enghraifft 

(i)	Siap llwyfan Gwth
(ii)	Siap llwyfan Traws
(iii)	Siap llwyfan Arena 

Efallai na fydd modd cynnwys popeth wrth i chi newid siap eich llwyfan.
Gallwch gyflwyno eich syniadau i eraill neu o flaen y dosbarth cyfan. Trafodwch pa syniadau ry’ch chi’n tybio fyddai yn gweithio’n llwyddiannus gan gofio bod Miller yn chwarae gyda newid amser o fewn y ddrama hon. Efallai byddwch yn teimlo bod modd moderneiddio syniadau Miller a’i gyflwyno yn wahanol i gynulleidfaoedd mewn theatrau heddiw.
Cynnigwch resymau dros eich penderfyniadau.
•	Siap y llwyfan – Rheswm
•	Lliwiau – Rheswm
•	Waliau – Rheswm
•	Dodrefn – rheswm
•	Mynedfa ac allanfeydd actorion – Rheswm
•	Lefelau – Rheswm
•	Cefndir – Rheswm

Ar ôl gwenud penderfyniadau ynghylch eich llwyfan terfynol – ewch ati i drafod lliwiau a’r defnyddiau a ddefnyddir yn eich perfformiad.
•	Lliwiau waliau?
•	Lliwiau y celfi a’u gwneuthuriad? (Math o bren, seddi siap arbennig, y gweliau?)
•	Lliwiau y llawr a’r math o gyflwr e.e. pren? carreg?
Y mae’r uchod yn effeithio ar ddadansoddiad a deallusrwydd y gwyliwr o’r ddrama. Os ydy’r celfi yn rhai drud a newydd, byddai’r gynulleidfa yn disgwyl gweld cymeriadau o ddosbarth uchel mewn cymdeithas.
Gallwch ail wneud y dasg hon ar wahanol adegau yn ystod eich astudiaeth o’r ddrama. 
(GWELER TAFLEN DISGYBL 2A)

Cofiwch
Dyn cyffredin yw Loman sy’n byw mewn tŷ bychan yng nghanol dinas brysur.
Mae Willy yn cyfeirio bod y lle yn glostraffobaidd ac yn fyglyd –

“Mae nhw wedi ein cau ni i mewn yn fa’ma. Brics a ffenestri, ffenestri a brics.” (Tudalen 14)

Llwyfannu Golygfeydd Penodol

Edrychwch yn ofalus ar yr olygfa yn y gorffennol gyntaf ar dudalen 26-36 pan mae Willy yn chwarae gyda’i ddau fab, Happy a Biff.
Yn amlwg, dylid cael awyrgylch wahanol i’r olygfa hon oherwydd mae Willy ei hun yn ddyn ifanc, gobeithiol ac mae ei feibion yn amlwg yn ei addoli.
Hefyd, mae’r olygfa yn ddibynol ar y ffedog - sef blaen y llwyfan - lle mae’r golygfeydd yn y gorffennol a’r ôl fflachiadau yn digwydd. Yn ystod y presennol, mae’r cymeriadau yn cadw at reolau’r set, ac yn myned a gadael drwy’r ochr chwith -  ond mae’r rheolau yn diflannu yn ystod y newid mewn amser gyda chymeriadau yn symud drwy’r waliau.

Mewn Grwpiau : Tasg 2 Perfformio a Chyfarwyddo

Penderfynwch ar ffiniau yr olygfa – 
•	Pa gelfi fydd yn y gwagle (os o gwbl)?
•	Pa oleuadau a ddefnyddir?

Yna, ewch drwy’r olygfa gyda rhai o fewn y grŵp yn actio’r darnau ac eraill yn gweithredu fel cyfarwyddwyr.
Bydd y cyfarwyddwyr yn penderfynu ar osod yr actorion yn eu safleoedd dechreuol. Yna ;

•	Penderfynu ar y symud / blocio yn yr olygfa
•	Penderfynu ar y rhyngweithio rhwng y cymeriadau ar y llwyfan
•	Penderfynu ar y pellter/ agosatrwydd rhwng y cymeriadau
•	Penderfynu faint o gysylltiad llygaid sydd rhwng y cymeriadau

Efallai gallwch gyflwyno yr olygfa ddwywaith – un yn dilyn syniadau Miller o ddefnyddio’r ffedog fel y gwagle i’r olygfa ac wedyn eich dehongliad chi o’r olygfa, efallai mewn lleoliad newydd, siap llwyfan gwahanol – ar lefelau gwahanol yn agosach i’r gynulleidfa neu yn bellach oddi wrthynt.
(GWELER TAFLEN DISGYBL 3)
Tasg 3  Perfformio a Chyfarwyddo 
Golygfa Tudalen 120-125
Mae’r olygfa hon yn digwydd yn y gorffennol ac yn hanfodol i ni ddeall beth yw gwraidd y gwrthdaro a’r tensiwn rhwng Willy â’i fab Biff. Yn yr olygfa hon, mae holl ddelfrydau a chredoau Biff am ei dad yn cael eu chwalu. Mae yntau yn troi ato gan ei fod wedi methu arholiad, ond yn darganfod bod ei dad yn cael perthynas gyda menyw arall. Dyna ddifetha’r ddelwedd ohono fel y tad gweithgar, gonest a chariadus. Yn hytrach, mae’n ei alw yn “gelwyddgi” ac yn “dwyllwr”.
Mewn grŵpiau (GALLWCH DDEFNYDDIO TAFLEN DISGYBL 3 ETO)
•	Trafodwch yr olygfa o safbwynt y themau sy’n codi
•	Trafodwch yr awyrgylch sydd angen ei greu
•	Trafodwch eich gwagle o safbwynt maint, y mynedfa/allanfa sy’n hanfodol ac sydd wrth gwrs yn sumbol o ddrws mewn gwesty a’r ystafell molchi ble mae’r fenyw yn cuddio
•	Y celfi sydd angen
•	Y math o oleuo a ddefnyddir o ran lliw/cryfder

Ewch ati wedyn i symud/actio’r darn gan roi ystyriaeth fanwl i’r gwagle.

Arbrofwch gyda  :
(i)	Willy yn symud yn ormodol a symudiadau’r ddynes a Biff yn achlysurol
(ii)	Dechrau gydag agosatrwydd rhwng Biff a Willy ond yn raddol y gwagle a’r pellter yn cryfhau
(iii)	Defnyddio llwyfan gwag heb gelfi neu brops o gwbl
(iv)	Defnyddio celfi a phropiau gan gymharu’r ddau ddehongliad
(v)	Defnyddio lefelau gwahanol yn ystod yr olygfa, er enghraifft Biff yn eistedd – y ferch ar lefel uwch, Willy yn cerdded o amgylch.
Edrychwch ar berfformiadau grŵpiau eraill ac hunanwerthuswch eich gwaith chi a gwerthuso gwaith eich cyd ddisgyblion. Beth a ddysgoch wrth gyflawni’r dasg? 
(DEFNYDDIWCH DAFLEN DISGYBL 4) 

Tasg 4  Perfformio 
Edrychwch ar yr Olygfa’r Galargerdd.
Dewisiwch bum dyfyniad sy’n adlewyrchu trasiedi Willy Loman. Wedi i chi eu dethol, ewch ati i greu cyfres o ddarluniau llonydd sy’n dal ymdeimlad y dyfyniadau. Gallwch lefaru’r dyfyniad cyn y llun.

Y Dyfyniadau
1)

2)

3)

4)

5)

Tasg 5  Perfformio a Chyfarwyddo
Edrych ar yr Olygfa rhwng Howard a Willy, Tudalennau 76 hyd 83.
Trafodwch y llwyfannu.
Meddyliwch ble ar y llwyfan y byddech yn ei ddefnyddio ar gyfer yr olygfa hon. Rhaid ystyried lleoliad yr olygfa er mwyn creu darlun realistig i’r gynulleidfa. Pa ddarnau o set y gallech eu defnyddio er mwyn rhoi ymdeimlad o fywyd go iawn yn yr olygfa? Rhaid cofio ei fod yn holl bwysig wrth lwyfannu’r ddrama i ystyried y gwagle, ei faint a sut mae’n cael ei ddefnyddio gan yr actorion. Efallai mai cynhyrchiad minimalistaidd, syml fyddai’n addas a rhaid ystyried hynny wrth ddewis offer neu ddodrefn. 
Trafodwch y cymeriadu.
Sut y byddech yn portreadu’r cymeriadau yn yr olygfa hon?
•	Rhaid ystyried y tensiwn sydd rhyngddynt a’u cymhelliad. Mae’r ddeialog yn rhoi awgrymiadau eglur o dymer y ddau
•	Edrychwch yn ofalus ar y cyfarwyddiadau llwyfan, er enghraifft “a’i ddicter yn cynyddu”, “mewn anobaith”. Mae’r wybodaeth yn rhoi mwy o fanylion i ni am Willy a Howard
•	Ewch ati i feddwl am y llais a sut y byddech yn ei ddefnyddio i greu portread real o’r cymeriad. Er enghraifft, tempo, traw, tôn, cryfder, amseriad, uchafbwyntiau, seibiau a phwyslais.
Hefyd, ewch ati i symud y darn gan ystyried ystum ac osgo’r corff, pellter ac agosatrwydd y ddau ar adegau gwahanol yn y sgript, yn ogystal â’u deunydd o’r gwagle a’u hymwybyddiaeth o’r gofod o’u cwmpas.

Ystyried golau a sain (GWELER TAFLEN DISGYBL 5)
Mae’r deunydd o olau a sain yn hanfodol i drosglwyddo’r naws briodol drwy’r ddrama hon. Roedd Miller ei hun yn credu’n gryf yn effeithioldeb yr eflennau technegol hyn mewn cynhyrchiadau o’i waith.
Wrth ystyried goleuo, dylid edrych yn ofalus ar nifer o bethau :
1)	Amser o’r dydd yn y ddrama – os yw hi’n fore, nos, os oes ‘na gyfeiriadau at ddeunydd neu dymor arbennig o’r flwyddyn. Er enghraifft, ar ddechrau’r ddrama hon mae’n nos pan ddychwelir Willy o’i daith, ac mae’r ddinas, (sef adeiliadau sy’n amghylchynnu ei dŷ) mewn lliw  - “oren ffyrnig ymosodol”. Weithiau mae’r golau yn codi ar leoliadau newydd ar y llwyfan, sef ystafell wely y bechgyn ar Dudalen 17 ac yn pylu ar ardaloedd eraill. Dylid ystyried gwneud hyn mor effeithiol â phosib – efallai wrth ddefnyddio “cross fades” araf yn hytrach na llwyrdduwch.
2)	Mae’r golygfeydd yn y gorffennol yn gorfod cael eu goleuo yn wahanol. Tudalen 26 – pan mae’r blociau fflatiau yn diflannu a daw dail dros yr holl dŷ ac o’i gwmpas. Mae hyn yn awgrymu awyrgylch mwy breuddwydiol a chynnes, gwawr cynnes a lliwiau mwy llachar sy’n dynodi hapusrwydd a ieuenctid, gobaith a chwerthin y gorffennol.
Serch hynny, mae angen goleuo hollol wahanol yn y golygfeydd rhwng Willy a’r Ddynes, er enghraifft Tudalen 36 – mae hi yn ymddangos fel cysgod i ddechrau y tu ôl i  sgrin yn gwisgo amdani. Gallwch drafod sut byddai modd gwneud hyn yn effeithiol.

Tasg goleuo 1 (Tudalen 36)

•	Ble byddai’r sgrin yn cael ei leoli ar y llwyfan?
•	Sut mae modd gosod golau y tu ôl i sgrin er mwyn awgrymu cysgod?
•	A fyddech yn cynnwys unrhyw liw gyda gels?
•	A fyddai’r golau yn llachar neu yn bwl?
Byddech yn medru cyflwyno’r olygfa yn wahanol i syniadau Miller gan gyflwyno goleuo mwy soffistigedig ag effeithiol. (Mae lampau godre – “footlights” -  yn medru taflu cysgodion a golau llif yn taflu cysgodion ar draws y llwyfan i greu pelydrau anwastad).
Gellir defnyddio golau sbot cryf yn unig i leoli un lleoliad penodol ar y llwyfan os y dymunir. (Gall eich syniadau darddu o berfformiadau theatr a chynhyrchiadau yr ydych wedi ei weld ac sydd wedi eich ysbrydoli).

Tasg goleuo 2

Mewn grŵp, ewch drwy’r ddrama a sylwch ar yr holl leoliadau gwahanol sy’n gorfod cael eu awgrymu drwyddi draw, er enghraifft ;

•	Act 2
•	Y Cartref
•	Swyddfa Howard Wagner
•	Y coridor tu allan i’r swyddfa
•	Y Bwyty
•	Y Gwesty (yn y gorffennol)
•	Yr Ardd yn y gorffennol
•	Y Fynwent – bedd Willy

Pa syniadau byddech yn medru awgrymu ar gyfer goleuo’r rhannau amrywiol yn y ddrama er mwyn awgrymu lleoliadau gwahanol?

Cofiwch os ydych yn ychwanegu golau bod angen diffodd rhai eraill. 
(GWELER TAFLEN DISGYBL 6)

Sain 
Mae sain yn hollbwysig o fewn y ddrama hon. Mae’n cyfleu stâd breuddwydiol Willy ac yn medru cyfleu’r newidiadau o’r presennol i’r gorffennol yn effeithiol i’r gynulleidfa. Mae sain y ffliwt yn gysylltiedig â Willy ac mae cerddoriaeth gwahanol i ddynodi Ben (miwsig Ben – Tudalen 43) - chwerthin cras i ddynodi’r Ddynes. Mae’n dechneg effeithiol gan Miller sy’n rhoi’r cyfle i gynulleidfa gysylltu’r sain â chymeriadau penodol. 
Edrychwch yn arbennig ar Olygfa 14 yn Act 2. Mae’n ymddangos fel petai Willy a Biff o’r diwedd wedi cymodi. Mae hyn yn ymlacio’r gynulleidfa wedi’r gwrthdaro a fu rhyngddynt, ond mae cerddoriaeth Ben yn ailgychwyn, sy’n awgrymu nad yw’r ddrama ar ben eto. Mae ymddangosiad olaf Ben yn creu anesmwythder ymysg y gynulleidfa oherwydd mae’n awgrymu’r gwrthwyneb, a diweddglo mwy poenus i’r ddrama. 

Edrychwch ar y ffilm “Death of a Salesman” (1985)
•	Sut mae’r cyfarwyddwr yn defnyddio sain yn llwyddiannus?
•	Beth yw eich syniadau chi am y sain mewn perfformiad o’r ddrama?
1)	Sain y ffliwt? Eich syniadau chi?
2)	Sain ar gyfer Ben?  Eich syniadau chi?  (Gweler Taflen Disgybl 7)

Gwisgoedd
Mae’r ddrama wedi ei osod yn y 1940au hwyr yn Unol Daleithiau’r Amerig. Mae hyn yn allweddol i’r ddrama er mwyn deall y cyfeiriadau a’r iaith sydd ynddi, er enghraifft ; 
•	“Chevy” – car enwog o’r cyfnod sef Chevrolet
•	Thomas Edison – y dyn ddyfeisiodd y bylb trydan
•	B F Goodrich  - dyn llwyddiannus yn y busnes rwber a theiars ceir
•	Pan mae Willy yn ymddangos am y tro cyntaf dyma ddywed Miller amdano – 

“daw’r gweithiwr Willy Loman i mewn yn cario dau ges o samplau. Y mae dros ei drigain oed a’i wisg yn ddi-nod”. 

Fel arfer mewn cynhyrchiadau o’r ddrama, mae Willy yn gwisgo siwt dywyll o’r cyfnod – het, efallai crys a thei a gwascod. Nid yw ei ddillad yn ddrud - maent yn gyffredin, fel ef ei hun. Serch hynny, byddai modd addasu hyn yn y golygfeydd breuddwydiol – gellir ychwanegu rhywfaint at ei wisg, neu dynnu rhywbeth, er mwyn awgrymu’r newid yn oedran y cymeriad. 

Gwnewch nodiadau ar y math o wisg y byddai Willy’r cymeriad yn defnyddio yn ystod y perfformiad :
Gallwch ymchwilio ar y we i geisio casglu gwybodaeth ar gynhyrchiadau o’r ddrama a hefyd byddai edrych ar y fersiwn ffilm a ryddhawyd ym 1985 – Cynhyrchiad VOLKER SCHLONDORFF - gyda Dustin Hoffman yn portreadu Willy yn ddefnyddiol.

Tasg 1
Gyda chasgliad o gylchgronnau, lluniau, ffotograffau a deunydd amrywiol o’r Wê, ewch ati i gasglu cynifer o glipiau ar steil/ lliw/ deunydd/ cyfnod/ gwisgoedd y medrwch eu defnyddio mewn cynhyrchiad gwreiddiol o’r ddrama. Ewch ati i greu ‘collage’ yn dynodi eich syniadau ynghylch gwisg pob cymeriad. Meddyliwch am y math o steil gwallt a cholur byddai angen i’r actorion gael er mwyn creu portread credadwy o’r cymeriad. 
(GWELER TAFLEN DISGYBL 8)